Պատմության մեջ Յոհաննես Լեփսիուսը մտել է որպես գերմանացի աստվածաբան, հումանիստ և հասարակական գործիչ, ով իր կյանքը նվիրել է հայ ժողովրդի պաշտպանությանը։ Նա ծնվել է 1858 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Պոտսդամում՝ հայտնի եգիպտագետ Կառլ Ռիխարդ Լեփսիուսի ընտանիքում։
Իմ հասարակական գործունեությունը հայ ժողովրդի օգտին սկսվեց 1894-1896 թվականներին, երբ Օսմանյան կայսրությունում տեղի էին ունենում հայերի նկատմամբ զանգվածային ջարդեր։ 1896 թվականի գարնանը Ջ. Գրինֆիլդի հետ միասին կատարեցի երկարատև ուղևորություն Փոքր Ասիա, որտեղ հավաքեցի ականատեսների վկայությունները և օգնություն ցուցաբերեց տուժածներին։ Նույն թվականի օգոստոսից գերմանական մամուլում սկսեցի հրապարակել «Ճշմարտությունը Հայաստանի մասին» վերնագրով հոդվածների շարք։ Այդ 18 հոդվածները հիմք դարձան «Հայաստանը և Եվրոպան․ Մեղադրանք մեծ տերություններին և կոչ քրիստոնյա Գերմանիային» (1896 թ.) աշխատությանը, որը շատ արագ դարձավ բեսթսելլեր։ Աշխատությունը երկու տարվա ընթացքում յոթ անգամ վերահրատարակվեց, թարգմանվեց անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներով և զգալի ազդեցություն ունեցավ եվրոպական հասարակական կարծիքի ձևավորման վրա՝ հայերի օգտին։
Ակտիվ մասնակցում էի Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածների դեմ բողոքի ցույցերի կազմակերպմանը։ Իմ ելույթներում անմիջապես մեղադրում էի սուլթանի գլխավորությամբ թուրքական կառավարությունը՝ որպես այդ հանցագործությունների հիմնական պատասխանատու։ 1890-ականների վերջին լայնածավալ աշխատանքներ էի իրականացնում՝ միջոցներ հավաքելու համար, որոնք ուղղված էին ապաստարաններ, դպրոցներ, հիվանդանոցներ և արդյունաբերական ձեռնարկություններ կառուցելու համար՝ օգնելու Փոքր Ասիայի հայ բնակչությանը և այլ երկրներում գտնվող փախստականներին։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Եվրոպայում ինտենսիվ գործունեություն էի վարում՝ նպատակ ունենալով Օսմանյան կայսրությունում հայկական բարեփոխումներ իրականացնել։ Համագործակցում էի Կոստանդնուպոլսի հայերի հետ և Հայոց ազգային պատվիրակության ղեկավար Պողոս Նուբարի հետ։ 1914 թվականին ստեղծել եմ գերմանա-հայկական ընկերությունը և «Մեսրոպ» ամսագիրը։
1915 թվականի հուլիսին, երբ երիտթուրքական կառավարությունը սկսել էր իրականացնել Ցեղասպանությունը և հայերի տեղահանումը, մեկնեցի Կոստանդնուպոլիս և հանդիպեցի Էնվերի հետ։ Նույն թվականի սեպտեմբերին շվեյցարական թերթում հրապարակեցի «Մի ամբողջ ժողովրդի ոչնչացումը» հոդվածը, որը սկիզբ դրեց հայերին պաշտպանելու իմ լայնածավալ արշավին։ 1916 թվականին գաղտնի հրատարակեցի «Հաղորդում հայ ժողովրդի դրության մասին» աշխատությունը և այն ուղարկեց Գերմանիայի քաղաքական և կրոնական գործիչներին։
Այս աշխատությունը հրապարակելուց հետո ստիպված եղա տեղափոխվել չեզոք Հոլանդիա, որտեղ շարունակեցի իմ հայամետ գործունեությունը, պահպանելով կապերը հայ շրջանակների հետ և նամակագրություն վարելով Ջեյմս Բրայսի հետ։ 1919 թվականին հրատարակեցի «Գերմանիան և Հայաստանը 1914-1918 թվականներին» վավերագրական փաստերի ժողովածուն, որը ներառում էր գերմանացի դիվանագետների զեկույցները և բազմաթիվ այլ նյութեր, որոնք անհերքելիորեն վկայում էին Արևմտյան Հայաստանի բնաջնջման նախապես մշակված ծրագրի մասին։
1921 թվականին Բեռլինի դատարանում հանդես եկա որպես վկա՝ պաշտպանելով հայ ուսանող Սողոմոն Թեհլերյանին։ 1920-ականներին շարունակում էի նյութական օգնություն ցուցաբերել հայ որբ փախստականներին, դեղորայք էր ուղարկում Խորհրդային Հայաստան և հայկական հարցի մասին հոդվածներ էր հրապարակում «Der Christliche Welt» և «Der Orient» ամսագրերում։
About the Author
